{"id":176428,"date":"2020-05-12T00:00:00","date_gmt":"2020-05-11T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/covid-19-en-ace-inhibitoren-en-sartanen-gegevens-uit-observationele-studies-blijven-geruststellend-ondanks-terugtrekking-van-een-studie-update-van-bericht-van-12-mei-2020\/"},"modified":"2026-04-02T19:10:36","modified_gmt":"2026-04-02T17:10:36","slug":"covid-19-en-ace-inhibitoren-en-sartanen-gegevens-uit-observationele-studies-blijven-geruststellend-ondanks-terugtrekking-van-een-studie-update-van-bericht-van-12-mei-2020","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/covid-19-en-ace-inhibitoren-en-sartanen-gegevens-uit-observationele-studies-blijven-geruststellend-ondanks-terugtrekking-van-een-studie-update-van-bericht-van-12-mei-2020\/","title":{"rendered":"COVID-19 en ACE-inhibitoren en sartanen: gegevens uit observationele studies blijven geruststellend ondanks terugtrekking van \u00e9\u00e9n studie [update van bericht van 12 mei 2020]"},"content":{"rendered":"

Update 5 juni 2020<\/strong><\/h2>\n

E\u00e9n van de grote observationele studies over het gebruik van ACE-inhibitoren en sartanen en het verloop van COVID-19, die we bespraken in ons \u201cGoed om te weten\u201d-bericht van 12 mei 2020 (zie onder), wordt teruggetrokken (zie bericht van 4 juni op de website van NEJM<\/em><\/a>\u00a0). De onderzoekers, die waren aangesteld om een onafhankelijke peer review<\/em> te doen van de studie en van de databank waarop de studie is gebaseerd (Surgisphere), melden dat zij de noodzakelijke gegevens niet verkregen en een peer review daarom niet mogelijk is. De waarheidsgetrouwheid van de studie kan niet meer worden gegarandeerd.
Dit verandert niets aan de conclusies van ons bericht van 12 mei 2020, aangezien de twee andere grote observationele studies over het gebruik van ACE-inhibitoren en sartanen en het verloop van COVID-19 niet gebaseerd zijn op deze database en dus overeind blijven. Er is dus nog steeds geen evidentie uit grote studies die het veronderstelde nadelige effect van RAAS-remmers op het verloop van COVID-19 onderbouwt en er zijn geen redenen om de behandeling met ACE-inhibitoren of sartanen te onderbreken bij pati\u00ebnten met (vermoeden van) COVID-19.
Ook The Lancet<\/em> trekt een grote studie over chloroquine en hydroxychloroquine, gebaseerd op dezelfde databank, terug (zie bericht van 4 juni op de website van The Lancet<\/em><\/a>\u00a0). We bespraken deze studie in ons \u201cGoed om te weten\u201d-bericht van 26 mei 2020 met update op 28 mei 2020. We passen ook deze berichten aan. De terugtrekking van beide artikels moet ons waakzaam maken voor de kwaliteitsrisico\u2019s die gepaard gaan met een versnelde peer review en publicatie van artikels onder tijdsdruk tijdens deze corona-pandemie, ook in de grote medische tijdschriften.
\u00a0<\/p>\n

Ons \u201cGoed om te weten\u201d-bericht van 12 mei 2020:<\/strong><\/h2>\n

Er heerst veel onzekerheid over het verband tussen RAAS-remmers en het verloop van COVID-19. Enkele onderzoekers stelden op 11 maart 2020 in The Lancet Respiratory <\/em>dat het gebruik van ACE-inhibitoren en sartanen een mogelijke verklaring kon zijn voor het grote aantal pati\u00ebnten met hypertensie of en\/of diabetes onder pati\u00ebnten die een ernstig verloop van COVID-19 kenden of eraan overleden1<\/sup><\/span>. Het veronderstelde onderliggende mechanisme is een verhoogde expressie van angiotensine converterend enzym 2 (ACE2) ten gevolge van de remming van het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS). ACE2 is de functionele receptor voor SARS-CoV-2, het virus dat verantwoordelijk is voor de actuele COVID-19-pandemie. Aangezien de datasets waarop deze onderzoekers zich baseerden geen gegevens bevatten over het gebruik van ACE-inhibitoren of sartanen (maar enkel over de prevalentie van hypertensie en diabetes, aandoeningen waarbij deze geneesmiddelen vaak gebruikt worden), kan hier enkel gesproken worden over een mogelijk verband en niet over een rechtstreeks of causaal verband (zie ons Goed om te Weten-bericht van 20 maart 2020, met update op 31 maart 2020<\/a>).
\u00a0
In The New England Journal of Medicine<\/em> verscheen op 30 maart 2020 een artikel dat dieper ingaat op de interactie tussen COVID-19 en het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS)2<\/sup><\/span>. De auteurs stellen dat er onvoldoende gegevens zijn om vast te stellen of gebruik van RAAS-remmers in vivo<\/em> leidt tot een verhoogde expressie van ACE2. Ze wijzen ook op een andere hypothese die momenteel onderzocht wordt: angiotensine II zou mede verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van orgaanschade ten gevolge van COVID-19. RAAS-inhibitoren verminderen de angiotensine II-concentraties en zouden zo dus een beschermend effect kunnen hebben tegen een ernstiger verloop van COVID-19. Studies met sartanen als behandeling voor COVID-19 zijn lopende.
\u00a0
Ondertussen komen ook de resultaten beschikbaar van de eerste studies die een verband tussen het gebruik van RAAS-remmers en de ernst van het verloop van COVID onderzoeken. Nadat kleinere observationele studies eerder al geruststellende resultaten rapporteerden3-5<\/sup><\/span>, verschenen begin mei in de New England Journal of Medicine<\/em> drie grote observationele studies die geen nadelig effect van het gebruik van RAAS-remmers op het verloop van COVID-19 aantonen6-8<\/sup><\/span>. Volgens het editoriaal bij deze studies is het geruststellend dat in 3 grote studies in verschillende populaties en met een verschillend studie-opzet er consistent geen argumenten worden gevonden dat gebruik van ACE-inhibitoren of sartanen nadelig zou zijn bij pati\u00ebnten met Covid-199<\/sup><\/span>. E\u00e9n van deze studies7<\/sup><\/span> werd ondertussen teruggetrokken omdat er onduidelijkheid is over de betrouwbaarheid van de gegevens in de databank waarop ze gebaseerd is (zie bericht van 4 juni op de website van NEJM<\/em><\/a>\u00a0). Dit verandert evenwel niets aan de conclusies in het editoriaal, aangezien de andere 2 studies, niet gebaseerd op deze databank, overeind blijven.<\/strong> Idealiter worden deze resultaten nog bevestigd in bijkomend prospectief gerandomiseerd onderzoek.
\u00a0
Deze gegevens leveren extra ondersteuning voor de adviezen van onder andere Sciensano10<\/sup><\/span> en het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA)11<\/sup><\/span> om behandelingen met ACE-inhibitoren of sartanen bij COVID-19-pati\u00ebnten niet stop te zetten (zie ons Goed om te Weten-bericht van 20 maart 2020, met update op 31 maart 2020<\/a>).
\u00a0\u200b<\/p>\n

\n