{"id":176034,"date":"2022-12-20T00:00:00","date_gmt":"2022-12-19T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/lecanemab-bij-patienten-met-vroege-ziekte-van-alzheimer-hype-en-hoop-moeten-getemperd-worden\/"},"modified":"2026-04-02T19:10:09","modified_gmt":"2026-04-02T17:10:09","slug":"lecanemab-bij-patienten-met-vroege-ziekte-van-alzheimer-hype-en-hoop-moeten-getemperd-worden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/lecanemab-bij-patienten-met-vroege-ziekte-van-alzheimer-hype-en-hoop-moeten-getemperd-worden\/","title":{"rendered":"Lecanemab bij pati\u00ebnten met vroege ziekte van Alzheimer: hype en hoop moeten getemperd worden"},"content":{"rendered":"<h2>Kernboodschappen<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p><b>Lecanemab is een monoklonaal antilichaam gericht tegen amylo\u00efd-b\u00e8ta (A\u03b2). Het vertraagt in beperkte mate de achteruitgang van cognitie en functioneren ten opzichte van placebo bij pati\u00ebnten in een vroeg stadium van de ziekte van Alzheimer.<\/b><span class='folia-referentie-note'>1<\/span><b>\u00a0De klinische relevantie van het effect is onzeker en wordt zelfs betwijfeld in beschouwingen in Lancet<\/b><span class='folia-referentie-note'>2<\/span><b>\u00a0en BMJ<\/b><span class='folia-referentie-note'>3<\/span><b>.<\/b><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Meer pati\u00ebnten in de lecanemab-groep hadden <b>(ernstige) ongewenste effecten<\/b> dan pati\u00ebnten in de placebogroep. Het gaat onder andere om infusie-gerelateerde reacties&#x002C; en oedeem&#x002C; microbloedingen en macrobloedingen ter hoogte van de hersenen.<span class='folia-referentie-note'>1<\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Lecanemab is <b>niet beoordeeld door gezondheidsinstanties en is nergens ter wereld gecommercialiseerd <\/b>(situatie op 15\/12\/22).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Het argument dat de geneeskunde tot nu toe geen enkel substantieel antwoord gevonden heeft tegen de ziekte van Alzheimer&#x002C; mag niet gebruikt worden om valse hoop te verspreiden bij pati\u00ebnten en mantelzorgers. <b>Of de risico-batenverhouding van lecanemab gunstig is&#x002C; zal moeten blijken uit meer en langduriger studies<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p> \u00a0 <\/p>\n<h2>Waarom is deze studie belangrijk?<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p><b>De nood aan een behandeling die de ziekte van Alzheimer beduidend kan vertragen of zelfs genezen is groot.<\/b> Zo\u2019n behandeling is nu niet beschikbaar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Veel hoop is gesteld op behandelingen gericht tegen het eiwit amylo\u00efd-beta (A\u03b2)&#x002C; zonder doorbraak tot nu toe.<\/b> Zie ook <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/2588?folia=2583'>Folia mei 2016<\/a>&#x002C; waar we bespraken waarom de uitdagingen voor het ontwikkelen van klinisch doeltreffende geneesmiddelen bij de ziekte van Alzheimer groot blijven.<\/p>\n<div class='detailed-content'>&#8211; Eerdere studies met <b>b\u00e8ta- en gamma-secretase-modulatoren<\/b> (o.a. semagacestat&#x002C; tarenflurbil) en\u00a0met <strong><u>monoklonale A<\/u><\/strong><b>\u03b2-antilichamen<\/b> (o.a. bapineuzumab&#x002C; solanezumab) bij pati\u00ebnten met lichte tot matig ernstige ziekte van Alzheimer konden geen gunstig klinisch effect aantonen [zie <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/2588?folia=2583'>Folia mei 2016<\/a>].<br \/> &#8211;\u00a0Twee studies met aducanumab (monoklonaal A\u03b2-antilichaam) bij pati\u00ebnten met vroege ziekte van Alzheimer gaven tegenstrijdige resultaten en werden vroegtijdig gestopt wegens <a href='https:\/\/www.minerva-ebp.be\/Home\/Glossary?alpha=f#glossaryId32'>futiliteit<\/a>. Aducanumab werd &#8211; zeer controversieel (op basis van post hoc-analyses van de twee studies) \u2013 vergund door het Amerikaanse geneesmiddelenagentschap FDA [zie <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/3651?folia=3637'>Folia juli 2021<\/a>]&#x002C; maar werd <a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/medicines\/human\/withdrawn-applications\/aduhelm'>geweigerd door het Europees geneesmiddelenagentschap EMA<\/a>.<br \/> &#8211;\u00a0Gantenerumab (monoklonaal A\u03b2-antilichaam) leverde teleurstellende resultaten op in 2 fase 3-studies (<a href='https:\/\/www.roche.com\/media\/releases\/med-cor-2022-11-14'>bericht Roche van 14\/12\/22<\/a>).<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Lecanemab is ook een monoklonaal A\u03b2-antilichaam.<\/b> Zijn effect op cognitieve en functionele achteruitgang werd onderzocht in de <b>CLARITY AD-studie<\/b>. De resultaten zijn recent gepubliceerd in de <b><i>New England Journal of Journal<\/i><\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p> \u00a0 <\/p>\n<h2>Opzet en eindpunten van de studie<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p><b>Dubbelblinde&#x002C; placebo-gecontroleerde&#x002C; industrie-gesponsorde&#x002C; fase 3-studie<\/b> (n= 1\u00a0795&#x002C; gemiddelde leeftijd 71 jaar) bij pati\u00ebnten in een <b>vroeg stadium van de ziekte van Alzheimer <\/b>(38% met milde dementie door ziekte van Alzheimer; 62% met milde cognitieve achteruitgang door ziekte van Alzheimer). De gemiddelde score op de <i>Clinical Dementia Rating-Sum of Boxes<\/i> (CDR-SB) aan de start van de studie bedroeg 3&#x002C;2 (over deze schaal&#x002C; zie bij \u201cprimair eindpunt\u201d).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Pati\u00ebnten kregen lecanemab (intraveneus 10 mg\/kg om de 2 weken) of placebo gedurende <b>18 maanden<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Primair eindpunt<\/b>: verandering van de score op de <em>Clinical Dementia Rating-Sum of Boxes<\/em> (CDR-SB) op 18 maanden. Deze schaal (van 0 tot 18) meet de ernst van de symptomen op verschillende cognitieve en functionele domeinen. Hoe hoger de score&#x002C; hoe groter de stoornis; een score van 0&#x002C;5 tot 6 wijst op vroege ziekte van Alzheimer.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Secundaire eindpunten<\/b>: verandering in amylo\u00efd-<i>burden<\/i> op PET&#x002C; verandering van de score op andere schalen die cognitieve en\/of functionele vaardigheden meten (ADAS-cog&#x002C; ADCOMS&#x002C; ADCS-MCI-ADL).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p> \u00a0 <\/p>\n<h2>Werkzaamheid en veiligheid<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p><b>Primair eindpunt<\/b>: de CDR-SB-score was na 18 maanden minder toegenomen in de\u00a0 lecanemab-groep (+ 1&#x002C;21 punten) dan in de placebogroep (+ 1&#x002C;66). Het verschil tussen de groepen in verandering van de score bedraagt -0&#x002C;45 op een schaal van 0 tot 18&#x002C; en is statistisch significant (95%-BI van -0&#x002C;67 tot -0&#x002C;23).<span class='folia-referentie-note'>1<\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Ook op de <b>secundaire eindpunten<\/b> was er een statistisch significant verschil in verandering van de scores tussen de groepen&#x002C; telkens in het voordeel van lecanemab.<span class='folia-referentie-note'>1<\/span><\/p>\n<div class='detailed-content'>&#8211; ADAS-cog14-score: verschil van \u22121&#x002C;44 (95%-BI van \u22122&#x002C;27 tot \u22120&#x002C;61) <i>(schaal van 0-90<\/i>)<br \/> &#8211; ADCOMS verschil van \u22120&#x002C;050 (95%-BI van \u22120&#x002C;074 tot \u22120&#x002C;027)\u00a0 <i>(schaal van 0-1&#x002C;97)<br \/> &#8211;\u00a0<\/i>ADCS-MCI-ADL-score: verschil van 2&#x002C;0 (95%-BI van 1&#x002C;2 tot 2&#x002C;8) <i>(schaal van 0-53)<\/i>.<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Ongewenste effecten<\/b> (lecanemab versus placebo)<span class='folia-referentie-note'>1<\/span>:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p><b>Infusie-gerelateerde reacties<\/b>: 26&#x002C;4% (bij 1&#x002C;2% ernstig) versus 7&#x002C;4% (bij 0% ernstig).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Amylo\u00efd-gerelateerde afwijkingen op MRI&#x002C; met oedeem (ARIA-E)<\/b>: 12&#x002C;6% (bij 2&#x002C;8% symptomatisch&#x002C; met vooral hoofdpijn&#x002C; visuele stoornissen en verwardheid) versus 1&#x002C;7% (bij 0% symptomatisch).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Amylo\u00efd-gerelateerde afwijkingen op MRI&#x002C; met microbloedingen en hemosiderose (ARIA-H)<\/b>: 17&#x002C;3% (bij 0&#x002C;7% symptomatisch&#x002C; met vooral duizeligheid) versus 9&#x002C;0% (bij 0&#x002C;2% symptomatisch).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Cerebrale microbloedingen<\/b>: 14% versus 7&#x002C;6%.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Cerebrale macrobloedingen<\/b>: 0&#x002C;6% versus 0&#x002C;1%.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Meer pati\u00ebnten in de lecanemab-groep <b>stopten<\/b> de behandeling vanwege ongewenste effecten : 7% versus 3%.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p> \u00a0 <\/p>\n<h2>Enkele reflecties<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p><b>Beperkingen van de CLARITY-AD-studie zijn<\/b> onder andere:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>beperkte studieduur van 18 maanden (er is een open-label follow-up lopende);<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>vrij hoge studie-uitval (17&#x002C;2%);<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>meerdere obstakels in het verloop van de studie tijdens de COVID-19-pandemie (o.a. gemiste doses&#x002C; vertraagde evaluaties).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>\n<p>De studie gebruikte <b>de CDR-SB-score als primair eindpunt<\/b>&#x002C; met na 18 maanden een verschil van -0&#x002C;45 op een schaal van 0-18 ten opzichte van placebo. Ook de resultaten van de andere schalen geven kleine absolute verschillen in scores. Het is op dit ogenblik niet gedefinieerd wat het minimale verschil op de CDR-SB score moet zijn&#x002C; om een klinisch relevant effect\u00a0 te zien.<span class='folia-referentie-note'>1<\/span>\u00a0Het Lancet-editoriaal<span class='folia-referentie-note'>2<\/span>\u00a0vermeldt dat het verschil waarschijnlijk groter moet zijn om te kunnen spreken van klinische relevantie.<\/p>\n<div class='detailed-content'>Het Lancet-editoriaal<span class='folia-referentie-note'>2<\/span> verwijst naar een studie van 2019 die suggereert dat het verschil minimaal 0&#x002C;98 (pati\u00ebnten met milde cognitieve achteruitgang en \u201c<i>presumed<\/i>\u201d Alzheimer-etiologie) of 1&#x002C;63 (pati\u00ebnten met milde ziekte van Alzheimer) moet bedragen om klinisch relevant te zijn.<\/div>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>De klinische relevantie van het effect van lecanemab in de CLARITY-AD-studie is onzeker en wordt zelfs betwijfeld in het Lancet-editoriaal<\/b><span class='folia-referentie-note'>2<\/span><b>\u00a0en het BMJ-nieuwsbericht<\/b>.<span class='folia-referentie-note'>3<\/span> Of lecanemab een <i>game-changer<\/i> is&#x002C; zoals vele mediaberichten suggereren&#x002C; en of de risico-batenverhouding gunstig is&#x002C; zal moeten blijken uit meer en langduriger studies.<span class='folia-referentie-note'>1&#x002C;2<\/span>\u00a0Lopende studies onderzoeken onder andere of lecanemab dementie kan voork\u00f3men bij pati\u00ebnten met amylo\u00efd-afzetting&#x002C; in afwezigheid van symptomen.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>De conclusie in <\/b><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/3651?folia=3637'><b>Folia juli 2021<\/b><\/a><b> is ook hier van toepassing: <\/b>het argument dat de geneeskunde tot nu toe geen enkel substantieel antwoord gevonden heeft tegen de ziekte van Alzheimer&#x002C; mag niet gebruikt worden om de pati\u00ebnten bloot te stellen aan behandelingen met een twijfelachtige werkzaamheid en potentieel ernstige ongewenste effecten.<\/p>\n<p> \u00a0<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Bronnen<\/h2>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>1\u00a0<\/span>van Dyck CH&#x002C; Swanson CJ et al. Lecanemab in Early Alzheimer\u2019s Disease. NEJM&#x002C; 29 november 2022. DOI: <a href='https:\/\/www.nejm.org\/doi\/10.1056\/NEJMoa2212948'>10.1056\/NEJMoa2212948<\/a><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>2\u00a0<\/span>Editorial. Lecanemab for Alzheimer\u2019s disease: tempering hype and hope. The Lancet 2022;400:1899 (3\/12\/22). DOI: <a href='https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(22)02480-1'>https:\/\/doi.org\/10.1016\/S0140-6736(22)02480-1<\/a><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>3<\/span>\u00a0Mahase E. Lecanemab trial finds slight slowing of cognitive decline&#x002C; but clinical benefits are uncertain. News. BMJ 2022;379:o2912 (<a href='https:\/\/dx.doi.org\/10.1136\/bmj.o2912'>https:\/\/dx.doi.org\/10.1136\/bmj.o2912<\/a>) Published: 01 December 2022<\/span><span class='folia-referentie-tekst'><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kernboodschappen Lecanemab is een monoklonaal antilichaam gericht tegen amylo\u00efd-b\u00e8ta (A\u03b2).  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,42],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-176034","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2022-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176034","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=176034"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176034\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":180304,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/176034\/revisions\/180304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=176034"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=176034"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=176034"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}