{"id":175618,"date":"2019-02-01T00:00:00","date_gmt":"2019-01-31T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/retinoiden-nieuwe-waarschuwingen-van-het-ema-om-blootstelling-in-utero-te-vermijden\/"},"modified":"2026-04-09T17:10:56","modified_gmt":"2026-04-09T15:10:56","slug":"retinoiden-nieuwe-waarschuwingen-van-het-ema-om-blootstelling-in-utero-te-vermijden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/retinoiden-nieuwe-waarschuwingen-van-het-ema-om-blootstelling-in-utero-te-vermijden\/","title":{"rendered":"Retino\u00efden: nieuwe waarschuwingen van het EMA om blootstelling in utero te vermijden"},"content":{"rendered":"<p>Het is goed gekend dat de retino&iuml;den sterk teratogeen zijn. Bij orale toediening van retino&iuml;den (isotretino&iuml;ne&#x002C; acitretine&#x002C; bexaroteen&#x002C; tretino&iuml;ne) is er bij gebruik in het 1<sup>ste<\/sup> zwangerschapstrimester een verhoogd risico van o.a. craniofaciale en cardiovasculaire afwijkingen en van afwijkingen thv het centrale zenuwstelsel; ongeveer 1 op 3 zwangerschappen met blootstelling aan een oraal toegediend retino&iuml;d eindigen in een spontane abortus. De vaststelling dat zwangere vrouwen nog steeds worden blootgesteld aan orale retino&iuml;den&#x002C; en dat de voorzorgmaatregelen in het voor isotretino&iuml;ne reeds bestaande &ldquo;zwangerschapspreventieprogramma&rdquo; (<i>Pregnancy Prevention Program<\/i> of PPP) onvoldoende gekend zijn bij gezondheidswerkers en pati&euml;nten&#x002C; was voor het Europees Geneesmiddelenbureau EMA aanleiding om de noodzaak voor eventuele bijkomende maatregelen te evalueren.<\/p>\n<div class='detailed-content'>&#8211; Wanneer de SKP en bijsluiter niet voldoende worden geacht&nbsp; om een zo veilig mogelijk gebruik van een geneesmiddel te garanderen&#x002C; kan het Europees geneesmiddelenagentschap (EMA) bijkomende risicobeperkende activiteiten eisen. Een <b>zwangerschapspreventieprogramma (<i>pregnancy prevention programme<\/i> of PPP)<\/b> voor teratogene geneesmiddelen is een van dergelijke activiteiten&#x002C; en bestaat uit documenten waarin de voorwaarden worden beschreven voor het voorschrijven en afleveren van het teratogene geneesmiddel&#x002C; en uit bijkomende maatregelen om blootstelling in utero te vermijden.<span class='folia-referentie-note'>1<\/span><br \/> &#8211; Ook studies uitgevoerd in Belgi&euml; wijzen er op dat het PPP voor isotretino&iuml;ne te weinig wordt gevolgd&#x002C; met name wat de aanbevelingen voor anticonceptie betreft.<span class='folia-referentie-note'>2&#x002C;3<\/span><\/div>\n<p><strong>De conclusies van het EMA zijn de volgende.<\/strong><span class='folia-referentie-note'>4<\/span><\/p>\n<h2>Alle orale retino&iuml;den zijn gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap&#x002C; en een nieuw zwangerschapspreventieprogramma (PPP) is van toepassing voor isotretino&iuml;ne en acitretine<\/h2>\n<p>Het EMA bevestigt dat <b>oraal gebruikte retino&iuml;den<\/b> gecontra-indiceerd zijn tijdens de zwangerschap.<\/p>\n<h3>Isotretino&iuml;ne en acitretine<\/h3>\n<p>Daarenboven mogen <b>isotretino&iuml;ne<\/b> en <b>acitretine<\/b> niet gebruikt worden bij meisjes en vrouwen in de vruchtbare leeftijd tenzij voldaan is aan de voorwaarden van een <b>PPP<\/b>. Het vroegere PPP van isotretino&iuml;ne is herzien&#x002C; en voor acitretine is dus nu ook een PPP van toepassing.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>De PPP&rsquo;s moeten er toe leiden dat de pati&euml;ntes het teratogene risico en het belang van anticonceptie ten volle begrijpen. Een risk acknowledgement form dient samen met de pati&euml;nte te worden overlopen&#x002C; en door de pati&euml;nte te worden ondertekend. Er wordt een exemplaar bewaard in het medisch dossier en een exemplaar aan de pati&euml;nte meegegeven. De formulieren zijn in principe vanaf eind februari 2019 elektronisch beschikbaar (via symbool <a href='https:\/\/www.afmps.be\/sites\/default\/files\/content\/RMA\/S\/Suliqua\/suliqua_hcp_nl.pdf'><span class='ot'> <\/span> &nbsp;ter hoogte van de specialiteiten op de BCFI-website): zie Repertorium <\/a><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/16?frag=14522'>hoofdstuk 15.5.5. (Isotretino&iuml;ne)<\/a> en <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/16?frag=14613'>hoofdstuk 15.7.4. (Acitretine)<\/a>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>De voorwaarden van het PPP houden onder andere in:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>een beoordeling van de kans dat de pati&euml;nte zwanger wordt;<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>de vereisten inzake zwangerschapstests: v&oacute;&oacute;r starten van de behandeling&#x002C; tijdens de behandeling (bij voorkeur maandelijks) en na de behandeling (voor&nbsp;isotretino&iuml;ne: &eacute;&eacute;n test&#x002C; 1&nbsp;maand na stoppen; voor acitretine: een test om de 1 &agrave; 3 maanden gedurende een periode van drie jaar na stoppen);<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>de vereisten inzake anticonceptie: tenminste 1 maand v&oacute;&oacute;r starten van de behandeling&#x002C; tijdens de behandeling&#x002C; en gedurende &eacute;&eacute;n maand (isotretino&iuml;ne) of gedurende 3 jaar (acitretine) na stoppen.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<div class='detailed-content'>&#8211; Qua anticonceptie worden ofwel tenminste &eacute;&eacute;n zeer effectieve anticonceptiemethode (d.w.z. een &ldquo;gebruiker-onafhankelijke&rdquo; methode&#x002C; met name een IUD of implantaat)&#x002C; ofwel twee elkaar aanvullende gebruiker-afhankelijke anticonceptiemethoden aanbevolen.<br \/> &#8211;&nbsp;Met acitretine is de vereiste periode van anticonceptie na stoppen (3 jaar) zo lang omdat acitretine kan omgezet worden in etretinaat&#x002C; een nog teratogenere stof met zeer lange halfwaardetijd. de omzetting van acitretine in etretinaat is meer uitgesproken bij inname van alcohol [<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/2699?folia=2696'>zie Folia maart 2017<\/a>].<\/div>\n<ul>\n<li>\n<p>Herzien educatief materiaal voor artsen en pati&euml;nten zal in principe eind februari 2019 ter beschikking worden gesteld (te consulteren via symbool <a href='https:\/\/www.afmps.be\/sites\/default\/files\/content\/RMA\/S\/Suliqua\/suliqua_hcp_nl.pdf'><span class='ot'> <\/span> ter hoogte van de specialiteiten op de BCFI-website): zie Repertorium <\/a><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/16?frag=14522'>hoofdstuk 15.5.5. (Isotretino&iuml;ne)<\/a> en <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/16?frag=14613'>hoofdstuk 15.7.4. (Acitretine)<\/a>. Een &ldquo;<em>patient alert card<\/em>&rdquo; zal door de apotheker samen met de pati&euml;nte kunnen overlopen worden bij het afleveren van het geneesmiddel.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Een&nbsp; waarschuwing&nbsp;(verbodspictogram + tekstuele waarschuwing) betreffende het teratogene risico zal worden aangebracht&nbsp;op de buitenverpakking van de specialiteiten op basis van isotretino&iuml;ne en acitretine: er is voorzien dat dit in de loop van 2019 zal gebeuren.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Het is aanbevolen om bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd een specialiteit op basis van isotretino&iuml;ne of acitretine slechts per periode van &eacute;&eacute;n maand voor te schrijven.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Bexaroteen en tretino&iuml;ne<\/h3>\n<p>Voor bexaroteen en tretino&iuml;ne worden&#x002C; gezien hun specifieke indicaties (oncologie)&#x002C; geen bijkomende maatregelen opgelegd&#x002C; bovenop de reeds bestaande voorwaarden qua anticonceptie en zwangerschapstests in de SKP.<\/p>\n<h3>Adapaleen en tretino&iuml;ne lokaal toegepast<\/h3>\n<p>Het EMA bevestigt dat de lokaal toegepaste retino&iuml;den adapaleen en tretino&iuml;ne niet gebruikt mogen worden tijdens de zwangerschap en bij vrouwen die plannen zwanger te worden. Dit is een voorzichtigheidsmaatregel: het risico voor de foetus is waarschijnlijk gering gezien de zeer beperkte resorptie. Ook voor deze middelen werden geen bijkomende maatregelen opgelegd.<\/p>\n<h2>Nota: neuropsychiatrische ongewenste effecten<\/h2>\n<p>Het EMA evalueerde ook de signalen van neuropsychiatrische ongewenste effecten met retino&iuml;den.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Neuropsychiatrische ongewenste effecten (o.a. depressie&#x002C; angst&#x002C; stemmingsstoornissen&#x002C; (poging van) zelfdoding) zijn gerapporteerd tijdens behandeling met orale retino&iuml;den. Het is volgens het EMA op dit ogenblik niet mogelijk om te bepalen of er een causaal verband is omwille van de beperkingen van de gegevens (spontane meldingen&#x002C; observationele studies). Toch werd beslist om in de SKP&rsquo;s en bijsluiters van de orale retino&iuml;den een waarschuwing hieromtrent op te nemen. In het bijzonder bij pati&euml;nten met antecedenten van depressie wordt voorzichtigheid geboden.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Voor de lokaal toegepaste retino&iuml;den zijn er&#x002C; op basis van zeer beperkte gegevens&#x002C; geen aanwijzingen van een risico van neuropsychiatrische ongewenste effecten.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Specifieke bronnen<\/h2>\n<p> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>1<\/span> <a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/docs\/en_GB\/document_library\/Scientific_guideline\/2014\/02\/WC500162051.pdf'>https:\/\/www.ema.europa.eu\/docs\/en_GB\/document_library\/Scientific_guideline\/2014\/02\/WC500162051.pdf<\/a><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>2&nbsp;<\/span>Lelubre M&#x002C; Hamdani J&#x002C; Senterre C et al. Evaluation of compliance with isotretinoin PPP recommendations and exploration of reasons for non-compliance&nbsp;: Survey among French-speaking health care professionals and patients in Belgium. Pharmacoepidemiol Drug Saf 2018:27;668-73 (doi: <a href='https:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/full\/10.1002\/pds.4441'>10.1002\/pds.4441<\/a>)<br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>3&nbsp;<\/span>Biset N&#x002C; Lelubre M&#x002C; Senterre C et al. Assessment of medication adherence and responsible use of isotretinoin and contraception through Belgian community pharmacies by using pharmacy refill data. Patient Prefer Adherence 2018:12:153-61<br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>4&nbsp;<\/span>EMA. Retinoid-containing medicinal products. Via https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/medicines\/human\/referrals\/retinoid-containing-medicinal-products. PRAC assessment report via <a href='https:\/\/www.ema.europa.eu\/documents\/referral\/retinoid-article-31-referral-prac-assessment-report_en.pdf\u200b'>https:\/\/www.ema.europa.eu\/documents\/referral\/retinoid-article-31-referral-prac-assessment-report_en.pdf\u200b<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Het is goed gekend dat de retino&iuml;den sterk teratogeen zijn.  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,66],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-175618","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2019-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175618","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=175618"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175618\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":178202,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175618\/revisions\/178202"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=175618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=175618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=175618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}