{"id":175468,"date":"2021-05-06T00:00:00","date_gmt":"2021-05-05T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/droge-ogen-door-geneesmiddelen\/"},"modified":"2026-04-02T19:09:27","modified_gmt":"2026-04-02T17:09:27","slug":"droge-ogen-door-geneesmiddelen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/droge-ogen-door-geneesmiddelen\/","title":{"rendered":"Droge ogen door geneesmiddelen"},"content":{"rendered":"<p>Droge ogen zijn een multifactori&euml;le aandoening van het oogoppervlak&#x002C; gekenmerkt door verlies van traanfilmhomeostase en mogelijk&nbsp;gepaard gaande met oculaire symptomen.<br \/> In de <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/3344?folia=3342'>Folia van mei 2020<\/a> publiceerden we een artikel over de oorzaken&#x002C; de symptomen en de aanpak van droge ogen. Daarin vermeldden we dat droge ogen veroorzaakt kunnen worden door geneesmiddelen&#x002C; en noemden we een aantal geneesmiddelen die in verband worden gebracht met deze aandoening. In dit artikel gaan we dieper in op de geneesmiddelen die droge ogen kunnen veroorzaken.<\/p>\n<div class='detailed-content'>In dit artikel gaan we dieper in op de geneesmiddelen die droge ogen kunnen veroorzaken. Het BCFI baseerde zich daarvoor op een recent overzichtsartikel van <i>La Revue Prescrire<\/i><sup><span class='folia-referentie-nummer'>1<\/span><\/sup> over de geneesmiddelen die in verband werden gebracht met droge ogen. In de SKP en bepaalde standaardwerken (Farmacotherapeutisch Kompas&#x002C; <i>Martindale<\/i>&#x002C; <i>British National Formulary<\/i>) worden soms andere molecules vermeld&#x002C; die niet door <i>La Revue Prescrire<\/i> worden genoemd. En sommige molecules die door <i>Prescrire<\/i> worden genoemd&#x002C; worden dan weer niet in de andere bronnen vermeld. Op basis van de informatie uit deze verschillende bronnen&#x002C; stelden we onderstaande (niet-exhaustieve) lijst samen.<\/div>\n<p>Wanneer enkel een geneesmiddelenklasse vermeld wordt&#x002C; en geen afzonderlijke molecules&#x002C; betekent dit dat de hele klasse droge ogen kan veroorzaken. Als er voldoende gegevens beschikbaar zijn in onze bronnen over de frequentie van het ongewenst effect&#x002C; vermelden we deze tussen haakjes.<\/p>\n<div class='detailed-content'>Frequenties van een ongewenst effect: <\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>zeer vaak: &ge; 1\/10<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>vaak: &ge; 1\/100 tot &lt; 1\/10<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>soms: &ge; 1\/1.000 tot &lt; 1\/100<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>zelden: &ge; 1\/10.000 tot &lt; 1\/1.000<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>zeer zelden: &ge; 1\/100.000 tot &le; 1\/10.000<\/p>\n<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<h2> Geneesmiddelen voor oftalmologisch gebruik<\/h2>\n<h3>Bewaarmiddelen<\/h3>\n<p>Droge ogen komen vaak voor met oogdruppels. Heel wat geneesmiddelen voor oftalmologisch gebruik bevatten bewaarmiddelen (bv. benzalkoniumchloride&#x002C; parabenen&#x002C; thiomersal&#x002C; polyquad). Naast de hulpstoffen en de actieve bestanddelen kunnen ook deze bewaarmiddelen de stabiliteit van de traanfilm verstoren. Men gebruikt best preparaten zonder bewaarmiddelen&#x002C; zeker bij langdurig gebruik of bij pati&euml;nten met problemen in verband met de oogoppervlak of met allergische conjunctivitis. In het Repertorium worden de&nbsp;bewaarmiddelen&nbsp;vermeld ter hoogte van de specialiteiten.<\/p>\n<h3>Actieve bestanddelen<\/h3>\n<ul>\n<li>\n<p>Oogdruppels<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>b&egrave;ta-blokkers&nbsp;(vaak)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>alfa-2&nbsp;agonisten (vaak)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>prostaglandines&nbsp;(vaak&#x002C; behalve met latanoprost: soms)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>koolzuuranhydrase-inhibitoren: brinzolamide (soms)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>NSAID&rsquo;s:&nbsp; ketorolac (soms)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>anti-infectieuze middelen: fusidinezuur (vaak)&#x002C; chinolonen (soms)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>H<sub>1<\/sub>-antihistaminica: olopatadine (vaak)&#x002C; epinastine en ketotifen (soms)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>mydriatica en cycloplegica: de anticholinergica atropine&#x002C; cyclopentolaat en tropicamide<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>diverse: mercaptamine&nbsp;(vaak)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Middelen voor intravitreaal gebruik<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>fluocinolon implantaat (vaak)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>ranibizumab inj. (vaak)<span style='display: none;'>&nbsp;<\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2> Geneesmiddelen voor oraal gebruik<\/h2>\n<h3>Geneesmiddelen met anticholinerg&nbsp;effect<\/h3>\n<p>Aangezien geneesmiddelen met een anticholinerg&nbsp;effect leiden tot een verminderde (traan)secretie&#x002C; kunnen ze droge ogen veroorzaken. Het kan gaan om geneesmiddelen die niet worden gebruikt vanwege hun anticholinerge eigenschappen [zie Repertorium&#x002C; <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/1?frag=9990177'>Inl.6.2.3.<\/a>]<sup><span class='folia-referentie-nummer'>1<\/span><\/sup>. Vaak is niet geweten hoe frequent deze bijwerking kan optreden.<\/p>\n<p> Volgende geneesmiddelen hebben een anticholinerg&nbsp;effect:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>antidepressiva: paroxetine (heel beperkt anticholinerg effect)&#x002C; tricyclische antidepressiva<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>atypische antipsychotica: vooral clozapine&#x002C; olanzapine&#x002C; quetiapine (vaak) en risperidon (soms)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>klassieke antipsychotica: vooral fenothiazinen&#x002C; haloperidol en pimozide<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>anti-epileptica: carbamazepine en oxcarbazepine<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>H<sub>1<\/sub>-antihistaminica: voornamelijk difenhydramine&#x002C; dimenhydrinaat&#x002C; hydroxyzine&#x002C; meclozine en promethazine; in mindere mate (levo)cetirizine&#x002C; doxylamine&#x002C; fexofenadine en (des)loratadine<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>disopyramide<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>nefopam<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>middelen bij spierspasticiteit: baclofen&#x002C; tizanidine<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>middelen bij overactieve blaas: fesoterodine&#x002C; oxybutinine en tolterodine (vaak)&#x002C; solifenacine (soms)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>butylhyoscine (syn. butylscopolamine)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>anticholinergica&nbsp;via inhalatie (maar systemische resorptie treedt zelden op).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Andere geneesmiddelen<\/h3>\n<p>De volgende geneesmiddelen veroorzaken droge ogen via een ander mechanisme&#x002C; los van een anticholinerge werking:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>retino&iuml;den: isotretino&iuml;ne&#x002C; tretino&iuml;ne&#x002C; acitretine&#x002C; alitretino&iuml;ne en bexaroteen (vaak)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>prote&iuml;nekinase-inhibitoren (soms tot vaak)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>b&egrave;ta-blokkers (variabele frequentie afhankelijk van de molecule&nbsp;; bv. carvedilol: vaak en propranolol: zelden)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>andere: abatacept (soms)&#x002C; risedroninezuur&#x002C; bortezomib (soms)&#x002C; clonidine (zelden)&#x002C; eltrombopag (vaak)&#x002C; glatirameer (soms)&#x002C; modafinil (soms)&#x002C; sildenafil (soms)&#x002C; tipiracil en trifluridine (soms)&#x002C; triptoreline (soms).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2> Conclusie<\/h2>\n<p>Als droge ogen optreden&#x002C; moet een medicamenteuze oorzaak overwogen worden. Veel geneesmiddelen kunnen droge ogen veroorzaken&#x002C; hetzij door een anticholinerg effect&#x002C; hetzij door een ander mechanisme. Stopzetten van het geneesmiddel of verlagen van de dosis kan het probleem verminderen of doen verdwijnen. Aangezien de oorzaak van droge ogen vaak multifactorieel is&#x002C; is het toedienen van kunsttranen (bij voorkeur zonder bewaarmiddel) vaak nuttig als de oorzaak van de droge ogen niet kan worden aangepakt.<\/p>\n<h2> Specifieke bronnen<\/h2>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>1&nbsp;<\/span>S&eacute;cheresses oculaires d&rsquo;origine m&eacute;dicamenteuse. La Revue Prescrire&#x002C; 2020&nbsp;; 40&nbsp;: 905-11<\/span><\/p>\n<h2>Algemene bronnen<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'>British National Formulary (BNF)&#x002C; <a href='https:\/\/www.medicinescomplete.com\/'>https:\/\/www.medicinescomplete.com<\/a>&#x002C; laatst geraadpleegd op 25\/03\/2021<\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'>Farmacotherapeutisch Kompas&#x002C; <a href='https:\/\/www.farmacotherapeutischkompas.nl\/'>https:\/\/www.farmacotherapeutischkompas.nl\/<\/a>&#x002C; laatst geraadpleegd op 25\/03\/2021<\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'>Martindale&#x002C; The Complete Drug Reference&nbsp;<a href='https:\/\/www.micromedexsolutions.com\/'>https:\/\/www.micromedexsolutions.com\/<\/a>&#x002C;&nbsp;laatst geraadpleegd op 25\/03\/2021<\/span><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'>Stockley&rsquo;s drug interactions&#x002C; online via MedicinesComplete&reg; (laatst geraadpleegd op&nbsp;25\/03\/2021)<\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Droge ogen zijn een multifactori&euml;le aandoening van het oogoppervlak&#x002C; gekenmerkt  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,41],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-175468","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2021-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175468","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=175468"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175468\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":178050,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175468\/revisions\/178050"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=175468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=175468"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=175468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}