{"id":175456,"date":"2021-07-01T00:00:00","date_gmt":"2021-06-30T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/urineweginfecties-bij-ouderen\/"},"modified":"2026-04-02T19:09:26","modified_gmt":"2026-04-02T17:09:26","slug":"urineweginfecties-bij-ouderen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/h.cbip.be\/nl\/urineweginfecties-bij-ouderen\/","title":{"rendered":"Urineweginfecties bij ouderen"},"content":{"rendered":"
De diagnose van een urineweginfectie is bij oudere patiënten complex vanwege de hoge frequentie van chronische urinaire symptomen (zoals urine-incontinentie) en cognitieve stoornissen. Bij geïnstitutionaliseerde bejaarden wordt een asymptomatische bacteriurie, die geen behandeling behoeft, vaak verkeerdelijk aanzien voor een urineweginfectie. Antimicrobial stewardship<\/i> programma's* stellen beslissingsalgoritmen voor om onnodig gebruik van antibiotica te beperken en de juiste klinische indicaties te bepalen. Als de diagnose van urineweginfectie onduidelijk is, voert men best een afwachtend beleid. Het uitstellen van een antibioticabehandeling voor een urineweginfectie kan echter wel leiden tot ernstige complicaties. Bij niet-gecompliceerde urineweginfecties wordt een smalspectrum-antibioticum aanbevolen en bij gecompliceerde urineweginfecties een antibioticum met een goede weefselpenetratie. In het Formularium Ouderenzorg<\/a> werden op basis van de BAPCOC-aanbevelingen twee antibiotica geselecteerd voor empirische startbehandeling: trimethoprim voor niet-gecompliceerde urineweginfecties, en levofloxacine voor gecompliceerde urineweginfecties, met, indien levofloxacine gecontra-indiceerd is, amoxicilline-clavulaanzuur als alternatief. De duur van de behandeling hangt af van het geslacht van de patiënt en van de aanvankelijk veronderstelde diagnose.<\/div>\n

Wat betekent de moeilijke diagnostiek bij ouderen?<\/h2>\n

Urineweginfecties<\/strong> zijn de meest voorkomende infecties bij 65-plussers; heel vaak gaat het om cystitis1<\/span><\/sup>. Symptomen die mogelijk wijzen op een urineweginfectie zijn: pollakisurie, mictiedrang met soms incontinentie, pijnlijke mictie, dysurie en suprapubische gevoeligheid. Infecties van de bovenste urinewegen (pyelonefritis) kunnen daarnaast ook gepaard gaan met koorts, rillingen en pijn of gevoeligheid ter hoogte van de flanken. De diagnose wordt bevestigd door een urinekweek2<\/span><\/sup>. De meeste urineweginfecties bij 65-plussers worden veroorzaakt door Escherichia coli<\/em>. Andere mogelijke ziekteverwekkers zijn vooral Proteus mirabilis, Klebsiella pneumoniae <\/em>en Enterococcus faecalis<\/em>3<\/span><\/sup>.
Men spreekt van een asymptomatische bacteriurie<\/strong> bij aanwezigheid van micro-organismen in de urine zonder klinische symptomen of klachten.<\/p>\n

Bij oudere patiënten is de diagnostiek moeilijk. Door de hogere prevalentie van chronische urinaire klachten (zoals urine-incontinentie) en cognitieve stoornissen, is het moeilijker om specifieke symptomen van urineweginfecties te identificeren. Bovendien leidt de hoge prevalentie van asymptomatische bacteriurie in deze populatie vaak tot overdiagnose en onnodige behandelingen4<\/span><\/sup>. De diagnose gebeurt dus best gestandaardiseerd, in sequentiële stappen.<\/p>\n

De resultaten van een urine-analyse met een teststrook hebben een lage specificiteit voor urineweginfecties5<\/span><\/sup>. Een positieve test (vooral nitriet) wijst op de aanwezigheid van bacteriën in het staal, wat zowel bij een urineweginfectie als bij een asymptomatische bacteriurie het geval is. Vooral bij geïnstitutionaliseerde ouderen kan de frequentie van asymptomatische bacteriurie zeer hoog zijn: 25-70% (naargelang de studies) bij vrouwen in rusthuizen, terwijl de frequentie bij menopauzale vrouwen tot 16% bedraagt4<\/span><\/sup>; bij mannen is dat ongeveer de helft. Bij patiënten met een urinaire katheter liggen de percentages nog hoger (ongeveer 85% bij preventieve katheters en bijna 100% bij verblijfskatheters). In de bijgewerkte SIGN guideline van 2020 wordt het gebruik van teststroken voor diagnostische doeleinden afgeraden bij geïnstitutionaliseerde vrouwen ≥ 65 jaar4<\/span><\/sup>.<\/div>\n

Antimicrobial stewardship<\/i> programma's* hebben geleid tot de ontwikkeling van algoritmen die de diagnostiek ondersteunen en helpen bepalen in welke situaties diagnostische tests nodig zijn6,7,8,9<\/span><\/sup>. Onderzoek in woonzorgcentra toonde aan dat het gebruik van klinische algoritmen het aantal antibioticavoorschriften voor vermoede urineweginfecties vermindert6<\/span><\/sup>.<\/p>\n

De klinische kenmerken op zich zijn echter onvoldoende om te beslissen tot verdere diagnostische exploratie. Ze moeten worden aangevuld met kennis over hun vooraf bestaande aanwezigheid, evolutie en kenmerken bij de individuele patiënt. Een verzorger die de patiënt goed kent, kan hier een belangrijke rol spelen.<\/p>\n